Festival d’Avignon

Festival d’Avignon: theater tussen middeleeuwse muren

Het Festival d'Avignon is niet zomaar een theaterfestival waar je een paar voorstellingen meepakt en daarna weer naar huis gaat. In juli verandert de hele stad Avignon in een soort openluchtpodium. Pleinen, schoolgebouwen, kloosters, gymzalen en oude binnenplaatsen worden tijdelijk theaterzalen. Overal hangen affiches. Acteurs delen flyers uit op straat. Mensen discussiëren op terrassen over voorstellingen die soms vier uur duren en soms juist twintig minuten.

Het festival bestaat eigenlijk uit twee werelden tegelijk: het officiële “In”-festival en het gigantische “Off”-festival. Het In-programma is gecureerd en internationaal bekend. Daar zie je vaak grote makers, experimentele producties en theater dat later door Europa toert. Het Off-gedeelte is veel chaotischer en toegankelijker. Honderden gezelschappen huren daar zelf speelplekken en proberen publiek te trekken. Daardoor voelt Avignon tegelijk als een prestigieus kunstfestival én als een creatieve theatermarkt waar van alles door elkaar loopt.

De combinatie van die twee maakt het festival anders dan veel andere Europese theaterfestivals. Je hebt hier niet alleen publiek, maar ook programmeurs, recensenten, studenten, acteurs en makers die allemaal door dezelfde straten lopen. Dat levert een energieke maar soms ook vermoeiende sfeer op. Je bent eigenlijk voortdurend met theater bezig, zelfs als je gewoon koffie gaat halen.

Een festival waar de stad onderdeel van wordt

Veel festivals gebruiken een paar vaste zalen. In Avignon wordt bijna de hele historische binnenstad gebruikt. Dat merk je direct aan de sfeer. Je loopt van een voorstelling in een eeuwenoud klooster naar een moderne performance in een gymzaal, terwijl op straat ondertussen artiesten scènes spelen om aandacht te trekken voor hun Off-show.

De bekendste locatie blijft de Cour d’Honneur van het Palais des Papes, een enorme binnenplaats van het pauselijk paleis. Daar worden vaak grote en technisch ingewikkelde producties gespeeld. Maar minstens zo interessant zijn de kleinere locaties waar je letterlijk op een paar meter van de acteurs zit.

Avignon voelt daardoor minder gepolijst dan sommige andere grote festivals. Niet alles loopt strak. Voorstellingen beginnen soms laat. Het is warm. Sommige tijdelijke zalen zijn basic ingericht. En juist dat hoort een beetje bij het karakter van het festival. Je zit hier niet in een luxe theaterweekend, maar midden in een stad die tijdelijk volledig door podiumkunst wordt overgenomen.

Wat voor voorstellingen kun je verwachten?

Hoewel de naam doet denken aan klassiek theater, draait het festival al lang niet meer alleen om toneelstukken. Je komt er ook hedendaagse dans, performances, muziektheater, multimedia-installaties, lezingen en politieke projecten tegen. Sommige producties zijn vrij toegankelijk, andere behoorlijk experimenteel.

Het officiële programma kiest vaak voor internationaal theater met maatschappelijke thema’s. Denk aan voorstellingen over identiteit, migratie, klimaat, taal of sociale ongelijkheid. De artistieke leiding onder Tiago Rodrigues heeft de afgelopen jaren sterk ingezet op internationale samenwerking en meertaligheid. Daardoor hoor je tijdens het festival veel verschillende talen door elkaar heen.

In het Off-programma is het aanbod veel breder. Daar vind je ook comedy, kleine monologen, jeugdtheater en lichtere producties. Dat maakt het festival toegankelijker voor bezoekers die niet alleen zware avant-garde willen zien. Tegelijk blijft Avignon een festival waar makers graag risico nemen. Sommige voorstellingen voelen meer als een experiment dan als een afgewerkt product.

Het publiek is daardoor behoorlijk gemengd. Je ziet oudere theaterliefhebbers die hier al twintig jaar komen, maar ook veel jonge makers en studenten. Overdag lopen mensen met programmaboekjes onder hun arm van zaal naar zaal. ’s Avonds verschuift het leven naar de terrassen en pleinen.

Groot, druk en soms behoorlijk intens

Qua omvang hoort Avignon bij de grootste theaterfestivals ter wereld. Alleen al het Off-programma telt jaarlijks meer dan duizend producties verspreid over tientallen locaties. Tijdens het festival trekken honderdduizenden bezoekers naar de stad. Daardoor voelt Avignon in juli vaak drukker dan je van een middelgrote Zuid-Franse stad zou verwachten.

Dat heeft voordelen en nadelen. Het voordeel is dat er continu iets gebeurt. Zelfs zonder planning ontdek je vaak interessante voorstellingen of straatacts. Het nadeel is dat populaire producties snel vollopen en dat accommodaties schaars en duur kunnen worden.

Veel bezoekers verblijven daarom buiten het centrum of combineren Avignon met andere plekken in de Provence. De stad is redelijk goed bereikbaar met de trein, vooral vanuit Parijs en andere Franse steden. Binnen de oude stadsmuren doe je bijna alles lopend. Tijdens festivaldagen is dat soms ook de enige praktische optie.

De ticketprijzen verschillen sterk. Grote producties van het In-festival zijn meestal duurder dan kleine Off-voorstellingen. Het Off-programma werkt vaak met kortingskaarten of passe-partouts waardoor je meerdere voorstellingen goedkoper kunt bezoeken. Helemaal goedkoop is Avignon meestal niet, zeker niet als je verblijfskosten meerekent. Maar vergeleken met sommige grote internationale kunstfestivals blijft het relatief toegankelijk.

Minder glamour, meer theatercultuur

Wat Avignon interessant maakt, is dat het festival niet draait om beroemdheden of rode lopers. Natuurlijk komen er bekende makers en acteurs, maar de aandacht ligt vooral op het werk zelf. De sfeer is eerder intellectueel en nieuwsgierig dan chic.

Dat betekent ook dat je niet altijd “makkelijk” theater krijgt voorgeschoteld. Sommige voorstellingen duren lang, gebruiken weinig tekst of vragen veel concentratie. Daar staat tegenover dat je in Avignon vaak producties ziet die later veel invloed krijgen binnen de Europese theaterwereld.

Tegelijk blijft het festival verrassend levendig en rommelig. Op straat zie je acteurs in kostuum flyeren naast acrobaten en muzikanten. Cafés zitten vol met discussies over voorstellingen. En overal hangen duizenden posters over elkaar geplakt op muren en ramen.

Het festival werd in 1947 opgericht door Jean Vilar en groeide van een klein cultureel evenement uit tot een van de bekendste theaterfestivals ter wereld. Die geschiedenis voel je nog steeds, al probeert het festival zich tegelijk voortdurend opnieuw uit te vinden.

Festivalagenda en meer festivalinfo

Meer dan 70 andere theaterfestivals vind je in het handige blokkenschema, in het menu, of onderaan deze pagina. Bijvoorbeeld .
Volg Theaterfestivals op Facebook of word lid van de Facebook discussiegroep over theaterfestivals.